اطلاعات چیست؟

در ساده‌ترین بیان، اطلاعات، داده‌ای است که پردازش، سازمان‌دهی و تفسیر شده و در یک بستر معنادار قرار گرفته باشد.

تصور کن یک عدد خام مثل «۳۸» در اختیار داری. این عدد به‌تنهایی هیچ معنایی ندارد؛ یک «داده» است. اما اگر بگوییم «دمای بدن بیمار ۳۸ درجه سانتی‌گراد است»، این عدد تبدیل به «اطلاعات» می‌شود؛ چرا که به یک پدیده (دمای بدن) معنا بخشیده و در بستر پزشکی قابل فهم است. اطلاعات، عدم قطعیت را کاهش می‌دهد و به پرسش‌های «چه»، «کجا» و «چه زمانی» پاسخ می‌دهد.

۲. نگاه نظریه اطلاعات (کلود شانون)

در علم ریاضی و مخابرات، شانون تعریف کمّی‌ای ارائه داد: اطلاعات، میزان کاهش عدم قطعیت در دریافت یک پیام است. هرچه احتمال وقوع یک رویداد کمتر باشد (غافلگیرکننده‌تر باشد)، اطلاعات بیشتری منتقل می‌کند. برای مثال، خبر «امروز خورشید طلوع کرد» اطلاعات تقریباً صفر دارد، چون قطعی است؛ اما «نتیجه آزمایش بیمار مثبت شد» بسته به احتمال قبلی، حجم بالایی از اطلاعات بالینی را حمل می‌کند.

۳. اطلاعات در بستر انفورماتیک سلامت

در همان مقاله‌ای که مرور کردیم، گفتم که انفورماتیک سلامت با «شناخت و پردازش اطلاعات» سروکار دارد. در اینجا، اطلاعات همان پلی است که داده‌های خام بیمار را به تصمیم‌گیری پزشکی پیوند می‌زند:

• داده: عدد ۱۲۰/۸۰ (فشار خون)

• اطلاعات: فشار خون این بیمار ۱۲۰/۸۰ میلی‌متر جیوه است که در محدودۀ طبیعی قرار دارد.

• دانش: آگاهی از اینکه این الگوی فشار خون در یک بیمار دیابتی چه خطرات یا مزایایی می‌تواند داشته باشد و چه اقدام درمانی لازم است.

پس اطلاعات، ماده‌ای خام نیست؛ محصول فرآیند تفسیر و سازمان‌دهی داده‌هاست. در نظام سلامت، پروندۀ الکترونیک بیمار فقط انبوهی از اعداد نیست، بلکه مجموعه‌ای ساختاریافته از اطلاعات است که به پزشک امکان می‌دهد بافت بالینی بیمار را بفهمد.

اگر خواستی، می‌توانم سلسله‌مراتب «داده – اطلاعات – دانش – خرد» (DIKW Pyramid) را دقیق‌تر برایت تشریح کنم تا جایگاه اطلاعات در این زنجیره کاملاً مشخص شود.